Startup ?

ရန္ကုန္ျပန္လာခ်င္တယ္။ Startup လုပ္ရင္ ေကာင္းမလား ? Startup လုပ္ခ်င္ဆိုရင္ေတာ့ လုပ္ရင္ ေကာင္းမလား ဆိုတာထက္ လုပ္ၾကည့္လိုက္ပါ။ မလုပ္ဘူးရင္ သူမ်ားေျပာတာေတြ နားေထာင္ စာဖတ္တာနဲ႔ ပဲ အခ်ိန္ကုန္သြားပါလိမ့္မယ္။ ကိုယ့္ကိုယ္ ယုံၾကည္မႈရွိတယ္ စာေတြ႕ နဲ႔ လက္ေတြ႕ ေပါင္း ၾကည့္မွပဲ သိလိမ့္မယ္။

မိသားစုကို ေထာက္ပံ့ေနရလား ?

မိသားစု ကို ေထာက္ပံ့ေနရတယ္ဆိုရင္ေတာ့ Startup လုပ္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ စဥ္းစားေစခ်င္တယ္။ Startup လုပ္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ အနည္းဆုံး ၃ ႏွစ္ေလာက္ ထိ မိသားစုကို ျပန္ၿပီး ေထာက္ပံ့ေပးႏိုင္မွာ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ မိသားစုကို ေထာက္ပံ့ ေနရသည့္ သူေတြက အျခားသူေတြ အတြက္ risk ပိုမ်ားပါတယ္။ ျဖစ္ႏိုင္ရင္ မလုပ္ေစခ်င္ဘူး။ မိသားစုက ကိုယ့္အေပၚ မီွခိုေနရတယ္ဆုိရင္ေတာ့ ကိုယ့္အိပ္မက္ေတြ ေနာက္ ကိုယ္က လိုက္ရင္း သတိထားမိသည့္ အခ်ိန္မွာ မိဘေတြ အိုမင္းေနျပီး ကိုယ္က ဘာမွ ျပန္မလုပ္ေပးႏိုင္တာျဖစ္မွာ စိုးရိမ္မိတာလည္း ပါတယ္။

Funding

ေနာက္ၿပီးေတာ့ Funding ရွာမယ္ဆိုရင္ ျပႆနာ အခ်ိဳ႕ကို ရင္ဆိုင္ ေနဖို႔ ျပင္ထားရပါမယ္။ Company ဟာ ကိုယ့္တစ္ေယာက္တည္း ဆုံးျဖတ္ခ်က္နဲ႔ မဟုတ္ပဲ investor ေတြရဲ႕ အႀကံေပးခ်က္ေတြပါ ပါဝင္လာပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး Funding ကို ကိုယ္က ရွာသည့္ အခါမွာ မျဖစ္ေသးတာေတြကို ျဖစ္လာမယ္ဆိုၿပီး ေျပာၿပီး ရွာရတာပဲ။ ဒါေၾကာင့္ ေပးထားသည့္ ကတိက ကိုယ္ မလုပ္ဘူးသည့္ market မွာ လုပ္ရသာ ျဖစ္သည့္ အတြက္ေၾကာင့္ ပိုၿပီး ႀကိဳးစားဖို႔ လိုတယ္။ Risk ေတြ ယူရဲ ဖို႔လိုတယ္။ ကိုယ္ product ကို ေအာင္ျမင္မယ္ ၿပိဳင္ဘက္ေတြ ေပၚလာလည္း ယွဥ္ႏိုင္မယ္လို႔ ယုံၾကည္တယ္ ဆိုရင္ေတာ့ Funding ရွာၿပီး ျပန္လာၿပီး startup လုပ္ဖို႔ အဆင္ေျပပါတယ္။

Self Funding

ကိုယ့္ဘာသာကိုယ္ စုထားသည့္ ေငြကေန startup လုပ္မယ္ ဆိုရင္ေတာ့ stable ျဖစ္သည့္ လစာ လိုမ်ိဳး လကုန္ရင္ လခ မရဘူး။ ေနာက္ၿပီး လကုန္ရင္ ကိုယ္က လစာေတြ ရွင္းေပးရသည့္ အတြက္ေၾကာင့္ buring rate ကို cover ျဖစ္ေအာင္ မနည္း႐ုန္းကန္ရပါတယ္။ ကိုယ့္ေငြ ျဖစ္သည့္ အတြက္ေၾကာင့္ အမ်ားႀကီး ေခြၽတာ သုံးျဖစ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ လူေတြ အမ်ားႀကီး မငွားႏိုင္ဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ပိုၿပီးေတာ့ ႐ုန္းရတာေတြ ရွိတယ္။ စီနီယာ ေတြ အမ်ားႀကီး မငွားႏိုင္သည့္ အတြက္ ကိုယ္တိုင္ အမ်ားႀကီး ဝင္လုပ္ရမယ္။ ဂ်ဴနီယာေတြ မ်ားတာျဖစ္သည့္ အတြက္ အမ်ားႀကီး ျပန္သင္ေပးဖို႔ လိုတယ္။

ရန္ကုန္ အေျခခံ အေျခအေန

မီးက ေႏြရာသီကလြဲၿပီး အျခားရာသီေတြမွာ အဆင္ေျပပါတယ္။ ပ်က္လည္း ခဏေလာက္ပဲ ပ်က္တယ္။ အင္တာနက္ က လည္း ေ႐ြးခ်ယ္စရာေတြ မ်ားလာပါၿပီ။ ၿမိဳ႕ထဲမွာဆိုရင္ Myanmar Net လိုမ်ိဳး wifi service ေတြ ရွိၿပီးေတာ့ fiber လိုင္း ရသည့္ company ကလည္း တစ္ခု ထက္ မက ရွိေနပါၿပီ။ တျခားႏိုင္ငံေတြ ထက္စာရင္ fiber အင္တာနက္က ေစ်းႀကီးေပမယ့္ အရင္တုန္းကထက္ စာရင္ ပိုၿပီး stable ျဖစ္လာသည့္အတြက္ အလုပ္ေတာ့ျဖစ္တယ္။ အဓိက ကုန္က်ႏိုင္တာက အခန္းငွားခ ၊ ေနာက္ၿပီး အခန္းျပင္ဆင္မႈပါ။ နည္းပညာ company အေနနဲ႔ အင္တာနက္ ႏွင့္ လွ်ပ္စစ္မီး မွန္ရန္ အလုပ္လုပ္ရတာ အဆင္ေျပပါတယ္။ Banking စနစ္က အေကာင္းႀကီး မဟုတ္ေသးဘူး။ ဒါေပမယ့္ သုံးလို႔ရတယ္။

လူစြမ္းအား အရင္းအျမစ္

ရန္ကုန္မွာ tech startup အတြက္ အဓိက ျပႆနာက လူရွာရတာပဲ။ ကြၽန္ေတာ္တို႔ စလုံးမွာ လုပ္ခဲ့သလို အကုန္လုံးက တတ္ၿပီးသား လူေတြ ျဖစ္ၿပီးေတာ့ လုပ္ရကိုင္ရတာ အဆင္ေျပတယ္။ အခု ရန္ကုန္မွာေတာ့ ကိုယ္လိုခ်င္သည့္ အရည္အေသြးကို ရဖို႔ ခက္တယ္။ ကိုယ္လိုခ်င္သည့္ အဆင့္ကို ေရာက္လာဖို႔ ကိုယ္တိုင္ သင္ေပးမွ ရမယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ကိုယ့္ဘာသာကိုယ္ ေလ့လာႏိုင္ေအာင္ လည္း တြန္းအား ေပးဖို႔လိုတယ္။ အမ်ားအားျဖင့္ အဂၤလိပ္လို ဆို သိပ္မဖတ္ျဖစ္ၾကတာ မ်ားတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဖတ္လာေအာင္ ကိုယ္တိုင္ေလ့လာတတ္ေအာင္ တြန္းေပးဖို႔ လိုမယ္။

လူငွားျခင္း

ေနာက္ၿပီး Startup ျဖစ္သည့္ အတြက္ေၾကာင့္ လူေခၚရတာက company ႀကီးေတြထက္ ပိုခက္တယ္။ Startup company ကို ေလွ်ာက္သည့္သူေတြ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာလည္း အခ်ိဳ႕ company ေတြေလာက္ လခ မေပးႏိုင္တာ ေၾကာင့္ပါပါတယ္။

ပြင့္ပြင္းလင္းေျပာရရင္ စကၤာပူ မွာ popular ျဖစ္ေပမယ့္ ရန္ကုန္မွာ မသုံးသည့္ သူေတြ အမ်ားႀကီးပါပဲ။ ဥပမာ React JS လိုမ်ိဳး ကြၽန္ေတာ္တို႔ သုံးခ်င္တယ္ ဆိုရင္ လူရွာရခက္တယ္။ local မွာ သင္တန္း တက္ၿပီး အလုပ္လုပ္သည့္ လူေတြ မ်ားေတာ့ သင္တန္းမရွိသည့္ နည္းပညာဆိုရင္ လူလည္း ရွာလို႔ မရဘူး ျဖစ္ေနပါတယ္။ ရန္ကုန္က သင္တန္းေတြက PHP Laravel , .NET , Java ေတြ မ်ားသည့္ အတြက္ ကိုယ္က python နဲ႔ ခ်မယ္ node.js ခ်မယ္ ဆိုရင္ လူမရွိဘူး ျဖစ္ေနတတ္တယ္။

လူရွာၿပီးရင္ လူၿမဲေအာင္လည္း ႀကိဳးစားဖို႔ လိုပါတယ္။ Startup ေတြဟာ လူနည္းသည့္ အတြက္ လူအမ်ားႀကီး ရွိသည့္ company ေတြ ထက္ ပိုၿပီး အလုပ္လုပ္ရတယ္။ Startup ေတြမွာ ဝန္ထမ္းေတြဟာ အစိတ္အပိုင္း တစ္ခု ထက္ ပိုတယ္။ လူနည္းသည့္ အတြက္ေၾကာင့္ လုပ္ရတာေတြ မ်ားတယ္။ ကိုယ္လုပ္ေနသည့္ project အကုန္လုံး သိဖို႔ လိုတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ပိုၿပီးေတာ့ ေလ့လာသင္ယူႏိုင္တယ္။ သို႔ေပမယ့္ လခ နည္းတာရယ္ အလုပ္မ်ားတာရယ္ေၾကာင့္ ဝန္ထမ္းေတြကို ေရရွည္ ထိန္းဖို႔ေတာ့ ႀကိဳးစားဖို႔ လိုပါတယ္။ Company ေအာင္ျမင္လာတာႏွင့္ အမွ် အစက ဒုကၡခံၿပီး လုပ္ခဲ့သည့္ ဝန္ထမ္းေတြကို မေမ့ဖို႔လည္း လိုအပ္တယ္။

စီးပြားေရး

တကယ္လုပ္မွသာ စီးပြားတစ္ခု ဘယ္လို လုပ္ရမလဲ ဆိုတာကို သိပါလိမ့္မယ္။ စာအုပ္ေတြ ဖတ္ထားတာေတြက စာေတြ႕ အေနနဲ႔သာ ရွိၿပီး အခ်ိဳ႕ အရာေတြဟာ လက္ေတြ႕မွာ ခက္ခဲတာေတြ ေတြ႕နိင္တယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ေတြ ဖတ္ထားသည့္ စာအုပ္ေတြဟာ ျမန္မာႏိုင္ငံနဲ႔ မကိုက္ညီမႈ အရာေတြ ရွိတယ္။

Product လုပ္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ facebook ကသာ အရာရာ အားလံုးပဲ။ ပစၥည္းေရာင္းလည္း facebook ။ သင္တန္းေၾကာ္ျငာလည္း facebook။ အလုပ္ေခၚတာ ေၾကာ္ျငာတာလည္း facebook ပဲ။ ဒါေၾကာင့္ Facebook ထဲကေန ဆြဲမထုတ္ႏိုင္ရင္ေတာ့ ကိုယ္က facebook ထဲ ဝင္ျပီး ဘယ္လို လုပ္လုပ္လို႕ ရမလဲဆိုတာ စဥ္းစားထားဖုိ႕ လိုတယ္။

အျခား အလုပ္အကိုင္

နည္းပညာသမားေတြ အေနနဲ႕ နည္းပညာ လုပ္ငန္း အျပင္ အျခား ဘာလုပ္ငန္းနဲ႕ လုပ္လို႕ ရေသးလဲ ရွာၾကည့္ဖို႕လိုတယ္။ ပန္းခ်ီကား ေရာင္းတာ ျမန္မာ့ လက္မႈေတြ ေရာင္းတာ စသည္ ျဖစ္ အျခား စီးပြားေရး အမ်ဳိးအစား တစ္ခုခု ကို နည္းပညာနဲ႕ ေပါင္းျပီး လုပ္ဖို႕လည္း ထည့္စဥ္းစားသင့္တယ္။

Code နည္းနည္းသာ ေရးႏိုင္ျခင္း

ကြၽန္ေတာ္တို႔လို Developer လုပ္ခဲ့သည့္ သူေတြ အေနနဲ႔ Startup စသည့္ အခါမွာ code ေတြ ေရးေနတာထက္ အျခားအလုပ္ေတြ နဲ႔ ပိုၿပီး ရႈပ္ေနရ ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ကိုယ္တိုင္ code ေရးဖို႔ ဆိုတာ မျဖစ္ႏိုင္သေလာက္ပါပဲ။ ကိုယ္တိုင္ code ေရးဖို႔ အခ်ိန္ဟာလည္း အလုပ္ခ်ိန္ အျပည့္ မရႏိုင္သည့္ အတြက္ timeline ေတြ တြက္သည့္ အခါမွာ သတိထားဖို႔ လိုတယ္။

Team Work

Startup တစ္ခုမွာ team က အေရးႀကီးတယ္လို႔ ျမင္တယ္။ ကိုယ္ လုပ္ခ်င္တာေတြ အေနာက္က လိုက္လုပ္ေပးႏိုင္မယ့္ team တစ္ခု လိုအပ္တယ္။ ကိုယ့္စိတ္ႀကိဳက္ team ေလး တစ္ခုျဖစ္လာေအာင္ ေတာ္ေတာ္ အခ်ိန္ေပးရတယ္။ အဲဒီအတြက္လည္း ေငြေၾကးက အေတာ့္ကို ကုန္က်တယ္လို႔ ဆိုရမယ္။

Knowledge Sharing and training

ျမန္မာႏိုင္ငံကို ျပန္လာၿပီး Startup လုပ္သည္ ျဖစ္ေစ အျခား company မွာ ဝင္လုပ္သည္ ျဖစ္ေစ Knowledge Sharing လုပ္ဖို႔ လိုပါတယ္။ Team တစ္ခုလုံး ေကာင္းမွသာ ကိုယ့္တာဝန္ သက္သာမွာပါ။ Team တစ္ခုလုံး ေကာင္းလာေအာင္ ကိုယ္တိုင္ team ကို ျပန္ၿပီး train ေပးဖို႔ လိုတယ္။ ကိုယ့္မွာ ရွိခဲ့သည့္ အေတြ႕အႀကဳံေတြ ကိုယ့္ တျခားႏိုင္ငံမွာ ရလာသည့္ ဗဟုသုတ ေတြကို ျပန္ၿပီး မွ်ေဝျခင္း အားျဖင့္ ကိုယ့္ရဲ႕ team ကို လုပ္ႏိုင္စြမ္းရွိလာေအာင္ ႀကိဳးစားေပးဖို႔ လိုပါတယ္။

နိဂုံး

ျပန္လာခ်င္တယ္။ စြန႔္စားၾကည့္ခ်င္တယ္ဆိုရင္ ျပန္လာခဲ့ပါ။ မလုပ္ၾကည့္ရင္ေတာ့ မသိႏိုင္ပါဘူး။ ေနာက္ၿပီး ကြၽန္ေတာ္တို႔ဆီမွာ တကယ္လုပ္ႏိုင္သည့္ သူေတြ ေနာက္ၿပီး ေနာက္မ်ိဳးဆက္ကို မွ်ေဝေပးမယ့္ လူေတြ လိုအပ္ေနပါတယ္။ ပြင့္ပြင့္လင္လင္း ဆိုရ ရင္ စကၤာပူမွာ သုံးေနသည့္ ေနာက္ဆုံး popular ျဖစ္ေနသည့္ technlogy ေတြဟာ local မွာ မသုံးသေလာက္ ျဖစ္ၿပီး ကိုယ္သုံးမယ္ဆိုရင္လည္း လူငွားဖို႔ အရမ္းကို ခက္ပါတယ္။​ ဒါေၾကာင့္ ကိုယ့္ team ကို ကိုယ္လိုခ်င္သည့္ ပုံစံ ရေအာင္ ျပန္ train ရတာ အခ်ိန္ေကာ ေငြေကာ ကုန္တယ္။ ေနာက္ၿပီး ကြၽန္ေတာ္ အၿမဲ ၾကားၾကားေနရသည့္ ျပႆနာက သင္ၿပီးရင္ ထြက္ထြက္သြားတယ္ဆိုသည့္ ျပႆနာဟာလည္း ရန္ကုန္မွာ မဆန္းဘူး ဆိုရမွာပဲ။ တတ္သြားသည့္ အခါမွာ အျခား company ႀကီးေတြမွာ လခ ပိုေပးႏိုင္သည့္ အတြက္ ေျပာင္းသြားၾကတာလည္း မမွားပါဘူး။ ဒါေတြကိုေတာ့ Startup ျပန္လာလုပ္သည့္ အခါမွာ မျဖစ္မေန ႀကဳံရမည့္ ဟာေတြပါပဲ။

ရန္ကုန္မွာ အျပင္ကေန မျမင္ရသည့္ နည္းပညာ ျပႆနာေတြ အမ်ားႀကီးရွိတယ္။ ေျဖရွင္းႏိုင္မယ့္သူကိုလည္း တစ္ေယာက္ေယာက္ ရဲ႕ recommend နဲ႔သာ ရွာေလ့ရွိတာကေတာ့ ျမန္မာ့ ယဥ္ေက်းမႈ တစ္ခုလိုပဲ။ ဒါေၾကာင့္ ဘယ္ company ကေတာ့ ဘယ္ ျပႆနာေတြကို ေျဖရွင္းေပးႏိုင့္သူ လိုပါမယ္ဆိုတာကို အျပင္မွာ ေနရင္ ေတြ႕ႏိုင္မွာ မဟုတ္ဘူး။ အထဲကို ဝင္ေရာက္ၿပီး လုပ္ကိုင္မွသာ ေတြ႕ရလိမ့္မယ္။

ဘာပဲေျပာေျပာ ကိုယ့္ႏိုင္ငံ ျပန္လာၿပီး လုပ္ရတာ အခ်ိန္ေကာ ေငြေကာ ကုန္တယ္။ အခုအခ်ိန္ထိ နားလည္တာကေတာ့ "ေအာင္ျမင္ဖို႔ကေတာ့ formula မရွိဘူးပဲ" ေျပာရမွာပဲ။


 
38 Kudos
Don't
move!

Leave a Reply